Genoeg grappen gemaakt over domotica

Connectiviteit en domotica

Over domotica zijn talloze grappen te verzinnen, en het leuke is dat de reële mogelijkheden de fantasie meestal nog verslaan ook.

Over domotica zijn talloze grappen te verzinnen, en het leuke is dat de reële mogelijkheden de fantasie meestal nog verslaan ook. Wat er ook van zij: elke dag evolueren we naar een steeds meer gedomotiseerd huis.

Dom-otica of domo-tica?

Domotica staat voor het gebruik van elektronica voor het geïntegreerde beheer van een woning. Met behulp van een digitale besturing worden verlichtingspunten, toestellen en installaties in een woning beheerd. De achterliggende gedachte is dat u op die manier uw woon- en leefcomfort kunt verbeteren. Maar: in heel wat gevallen blijft het een open vraag of bijvoorbeeld de beloofde energiebesparing daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Ook komen er geregeld systemen op de markt die kwalitatief te wensen overlaten of die heel wat beperkingen hebben. Door een gebrek aan standaardisatie zijn systemen niet altijd met elkaar compatibel. Ze zijn dikwijls ook ingewikkeld, zowel voor de installateur als voor de gebruiker. Er is trouwens een gebrek aan gekwalificeerde installateurs. Gelukkig leunen de bestaande systemen van de grote fabrikanten steeds dichter bij elkaar aan, en wordt gestaag gewerkt aan een verbetering van die systemen.

Röntgenfoto van een domoticasysteem

Hoe zit een domoticasysteem in elkaar? Voor het netwerk, waaraan de verschillende lichtpunten, toestellen en installaties zijn verbonden, zijn er drie mogelijkheden. Het kan een stervormig net zijn, waarin alle toestellen afzonderlijk verbonden zijn met een centrale kern die de signalen doorstuurt. Uiteraard kunnen verschillende sternetwerken ook met elkaar worden verbonden. Een tweede mogelijkheid is het ringnetwerk, waarin alle toestellen met elkaar worden verbonden en de informatie van het ene toestel naar het andere gaat. De derde en meest gebruikte oplossing is het BUS-systeem. BUS staat voor Binary Unit System, een leiding die door alle vertrekken loopt en via de besturingsdraad digitale signalen doorgeeft aan de aangesloten toestellen, installaties en lichtpunten. Voorbeelden van BUS-systemen zijn EIB (European Installation Bus, die al door heel wat fabrikanten wordt gebruikt), Batibus en EHS. Een netwerk alleen volstaat natuurlijk niet, er moet ook een drager zijn om de digitale boodschappen te transporteren. Ook hiervoor bestaan er meerdere oplossingen. De meest gebruikte is het gevlochten draadpaar of ‘twisted pair’ (TP). Andere mogelijkheden zijn het elektrisch netwerk (Power Line – PL), de coaxiale kabel (die ook wordt gebruikt voor de teledistributie) en de optische vezel. Voor de afstandsbediening zijn er tenslotte infrarood (IR) en radio (RF).

Luistert u?

Het gebruik van het elektrisch net als communicatiedrager is natuurlijk de gemakkelijkste oplossing als u een domoticasysteem in een bestaande woning wil installeren. Het grote nadeel is dat er gemakkelijk storingen kunnen optreden. Die kunnen van buiten komen en het functioneren van het domoticasysteem in de war sturen. Anderzijds kan het systeem ook storingen naar buiten sturen. Om dat tegen te gaan, bestaan er filtermethoden, maar die zijn dikwijls niet goedkoop. Bovendien werken ze niet altijd even doeltreffend. Een mogelijkheid om het kap- en breekwerk in een bestaande woning tot een minimum te beperken, is het installeren van een BUS-leiding onder de plinten. Tenslotte moeten de signalen nog aan de drager worden bezorgd. Communiceren met een domoticasysteem kan op verschillende manieren: met schakelaars, met een van een display voorzien klavier, met een modustoetsenbord, met een toetsenscherm, met een computer, met de telefoon of met stemherkenning.

Troeven

Wat zijn nu de mogelijkheden en de voordelen van een domoticasysteem? Dat varieert van systeem tot systeem, maar in het algemeen kunnen we de volgende opsomming geven. Thermisch comfort: ver-warming en ventila-tie kunt u per uur/dag/week heel nauwkeurig programmeren. U kunt zelfs de omgevingstemperatuur afstellen naargelang de aanwezigheid en de activiteit van de aanwezige. Een voorbeeld: als de verlichting wordt gedimd en de gezinsleden zich dus in de luie zitbank terugtrekken met een boek of de afstandsbediening van de televisie, stijgt de temperatuur automatisch met een vooraf ingesteld aantal graden. Bij afwezigheid verspringt de instelling van de verwarming vanzelf naar economiestand. Als de ramen open staan of er op een andere manier geforceerd wordt geventileerd, treedt de antivriesstand in werking. De zonne-wering wordt ingesteld naargelang interne en externe facto-ren zoals tempe-ratuur, wind en vochtigheid. Visueel comfort: de verlichting wordt geprogrammeerd naargelang de aanwezigheid, de activiteit, de situatie, de omgeving. Enkele voorbeelden: als er niemand thuis is, floepen automatisch alle lampen uit. Eventueel kan een aanwezigheidssimulatie worden ingesteld, gekoppeld aan het op- en neerlaten van de rolluiken. Bij alarmsituaties gaan alle lichten branden. In een aantal ruimten gaat de verlichting automatisch aan zodra er iemand is. U kunt een routeverlichting programmeren zodat u bij het binnenkomen geen vijf schakelaars moet bedienen en niet over de poes struikelt. Afhankelijk van de activiteiten wordt een scenario- of sfeerverlichting geprogrammeerd. Natuurlijk licht wordt automatisch gecompenseerd door de sturing van de zonneschermen, de gordijnen, de blinden of de luiken.

Huishoudelijk comfort en veiligheid

Huishoudelijke toestellen kunnen vanop afstand (zelfs telefonisch) worden gestuurd. De sturing kan ook worden ingesteld naargelang het energietarief. U kunt intern of extern informatie met betrekking tot de huishoudelijke toestellen beschikbaar stellen. Zo kunt u bijvoorbeeld bij een defect een automatische oproep van de hersteldienst programmeren. Veiligheid: in een domoticasysteem kunt u heel wat beveiligingsvoorzieningen inbouwen door de integratie van deur- en venstercontacten, schoksensoren en bewegingsdetectoren. We denken dan aan toegangscontrole bvb. deurvideo), detectie en melding van ongewenste bezoekers of van een vergetelheid (een raam dat openstaat bvb.), een paniekschakelaar die alle lampen doet aanfloepen, een sirene in werking stelt etcetera. Ook problemen met de waterleiding, de gasleiding, de elektriciteit of een andere uitrusting kunnen worden gedetecteerd en gemeld. Een andere mogelijkheid is personenbewaking voor bejaarden of gehandicapten die via een drukknop een noodoproepsysteem in werking kunnen stel-len.

Een lager energieverbruik

Door een intelligent beheer van het energieverbruik en het onderhoud van de toestellen en installaties is theoretisch een besparing van energie mogelijk. Het domoticasysteem kan via programmatie leiden tot een precieze timing van het energieverbruik en een maximaal gebruik van het nachttarief. Ruimten worden alleen verlicht en verwarmd als er effectief iemand aanwezig is en alle toestellen draaien op nachttarief. Maar de energiebesparing blijft voorlopig theorie. Meestal loopt de energiefactuur op na de installatie van een domoticasysteem. Dat ligt niet aan het systeem, maar aan de gebruiker. Wie ‘s och-tends n keer een halfuur-tje vroeger in de nog koude badkamer komt, past meteen de program-matie aan zodat hij geen tweede keer in een koude badka-mer moet douchen.

Audio en video

Ook de audio en video-installaties kunnen in het domoticasysteem worden getegreerd. In deze sector zagen de laatste tijd ook heel wat nieuwe mogelijkheden het daglicht. Met name de distributie van beeld en geluid vanuit één installatie naar verschillende ruimten kreeg heel wat aandacht. Momenteel wordt een onderscheid gemaakt tussen multiroom- en multisourcing-systemen. Multiroom houdt in dat een centrale keten wordt verdeeld over verschillende ruimten, waar het geluidsvolume telkens apart kan worden geregeld. Multisourcing betekent dat in elk van de ruimten ook de keuze van de geluids- of audiovisuele bron mogelijk is. Wat betekent dit in de praktijk? De meest eenvoudige oplossing is dat u in een aantal andere ruimtes kunt luisteren naar de muziek, geproduceerd door een centrale installatie, en dat u het geluidsvolume in elke kamer apart kunt afstellen. Een stap verder is dat u ook over een infraroodzender beschikt waarmee u vanop afstand de centrale installatie kunt bedienen. Een meer gesofisticeerde oplossing houdt in dat u in elke ruimte naar een andere bron kunt luisteren of kijken. Terwijl vader in zijn thuiskantoor wat werk afmaakt en intussen luistert naar Bach op CD, geniet de dochter in haar kamer van het hardere Studio Brussel-werk ‘Metalopolis’ en heeft moeder de surround-knop ingeschakeld de sensuele stem van Richard Gere (film op televisie of DVD) tenvolle tot haar recht te doen komen. De bijbehorende infraroodbediening kan van het intelligente type zijn en bijvoorbeeld dienst doen als wekker. Een domoticasysteem kan ook handig zijn voor al dan niet professionele communicatiedoeleinden: datatransmissie, het telefo-nisch raad-plegen van databanken, teletekst, telebanking…

Alarm!

Een alarminstallatie bestaat uit vier functies: de detectie, de centrale, de bediening en de alarmmelding. Detectiesystemen worden ingedeeld in perimetrische en volumetrische systemen. Perimetrische detectoren omvatten de magnetische contactpunten op ramen of deuren die reageren als het raam of de deur wordt geopend, en de glasbreuk- en trillingsdetectoren die aangeven wanneer er glasbreuk is. Ideaal is dat u de twee combineert. Volumetrische detectoren reageren op beweging of op lijfelijke aanwezigheid. Dat kan met behulp van infrarooddetectoren, ultrasone detectoren, hoogfrequentiedetectoren of een combinatie van deze systemen. Infrarooddetectoren werken op warmte en beweging en zijn daarom niet overal even geschikt, bijvoorbeeld vlakbij een opwaaiend gordijn naast een radiator. Ultrasone detectoren werken met geluidstrillingen en daarom zet u ze het best niet vlakbij spullen die geluid produceren. Hoogfrequentiedetectoren zijn uiterst gevoelig en riskeren sneller een vals alarm te geven.

Bediening

De bediening gebeurt vandaag meestal met een codeklavier. Dikwijls worden er twee geplaatst: een beneden en een boven. U toetst uw code in als u het huis verlaat, en hebt een beperkte tijd om die code opnieuw in te toetsen als u weer binnenkomt. Eventueel worden onregelmatigheden op het scherm vermeld. Het belangrijkste element van het elektronisch beveiligingssysteem is de alarm-centrale met noodvoeding. Voor deze centrale is meestal een apart stroomcircuit vereist. De centrale is te programmeren en verdeelt de woning in een aantal zones. Kijk na hoeveel zones u nodig hebt en of er later eventueel een uitbreiding nodig is. De centrale zet een sirene, zwaailamp, buitenverlichting of ander alarm in werking (het zogenaamde lokaal alarm). Een andere of bijkomende mogelijkheid is het stil alarm: de centrale geeft bij onregelmatigheden vanzelf een telefonische oproep naar een vooraf bepaald persoon of instelling: familielid, buur, politie, rijkswacht, bewakingsfirma. Met deze mensen is dan een procedure afgesproken wat er bij een stil alarm moet gebeuren.

Bent u goed geïstalleerd?

Installateurs van alarminstallatie moeten erkend zijn door het ministerie van Binnenlandse Zaken en mogen alleen erkend materiaal gebruiken. Een alarminstallatie moet jaarlijks worden nagekeken. Als u een diefstalverzekering wil sluiten, moet u werken met een installateur die ook erkend is door de BVVO (Belgische Vereniging van Verzekeringsondernemingen). Als u een alarminstallatie plaatst, moet u dat aangeven bij de politie. De installatie moet gebeuren door een installateur die erkend is door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en door de Beroepsvereniging voor Verzekeringsondernemingen (BVVO). Een jaarlijkse controle door de installateur is verplicht. Een tip: zorg dat de buitensirene niet gemakkelijk bereikbaar is, zodat een inbreker ze niet kan afkoppelen. Overweeg eventueel de koppeling aan een telefonisch alarm, zodat bij verdachte omstandigheden de telefoon rinkelt bij iemand naar keuze (een familielid, buren, een bewakingsfirma). Au secours!

Ik ga Bouwen & Renoveren

ExtraKWALITEITSLABEL VOOR DOMOTICA

Domotica-installaties leiden nogal eens tot ontgoochelde of zelfs kwade reacties. Om daar paal en perk aan te stellen, ontwikkelde het Vlaams Elektro Innovatiecentrum (VEI) een kwaliteitslabel voor domotica. Het label is opgevat als een kwaliteitszorgsysteem voor systemen, fabrikanten, invoerders en installateurs. Het werd alvast onderschreven door een aantal domoticafabrikanten onder wie Siemens (EIB), ABYZ (Dobiss), De Maegd (Peha), Vantage, Pluscontrol en Teletask. Het VEI hoopt deze lijst op korte termijn aanzienlijk te kunnen uitbreiden. Een van de grootste problemen met domotica is dat er samen met de groei van de domoticamarkt ook een wildgroei is ontstaan van installateurs die met weinig of geen kennis van zaken domoticaprojecten aanpakken. Het kwaliteitslabel domotica is een nationaal en vrijwillig kwaliteitszorgsysteem voor elektro-installatiebedrijven, opgebouwd rond een procedure en een tienpuntencharter waaraan de kandidaat-houders moeten voldoen. Omdat de technologie van de verschillende domoticasystemen sterk uiteenloopt, zal per systeem een kwaliteitslabel domotica kunnen worden behaald. Het kwaliteitslabel domotica legt ook specifieke kwaliteitscriteria op aan fabrikanten en invoerders van domoticasystemen. Een elektro-installatiebedrijf kan alleen een kwaliteitslabel domotica behalen voor systemen waarvan de fabrikant of invoerder voldoet aan de gestelde kwaliteitscriteria. De VEI beschikt over een referentielijst van gelabelde elektro-installatiebedrijven. Deze lijst is bestemd voor architecten, bouwbedrijven en uiteraard bouwheren en consumenten die de installatie van een domoticasysteem overwegen. Hoe kritisch een domoticasysteem kiezen? Momenteel zijn er diverse systemen op de markt, die nogal wat verschillen vertonen. Voor u er zich een aanschaft, moet u zeker exact nagaan wat de mogelijkheden zijn: automatisering, verlichting, elektrische apparatuur, energie, technisch beheer, audio & video, communicatie. Evalueer kritisch waaraan u behoefte hebt vandaag en in hoeverre u nu al ruimte wil voorzien voor mogelijke toekomstige wensen. Informeer ook naar de uitbreidbaarheid en de compatibiliteit met andere domotica-toepassingen. Belang-rijk is verder dat het systeem gemakkelijk te bedienen is. Handig zijn bijvoorbeeld menusyste-men, waarin u elke functie kunt invullen met een aantal zaken die dan automatisch gebeuren. Als u een nieuwe woning bouwt, loont het zeker de moeite om de nodige voorzieningen te treffen voor een domoticasysteem, ook als u dat niet meteen gaat installeren de eerstkomende jaren. Een voorka-blering met een plintsys-teem is bijvoor-beeld een prima idee. De eigenlijke installatie laat u uiteraard over aan een vakman. Meestal beschik-ken fabrikanten van domoti-casyste-men over adres-sen van in-stalla-teurs die een speci-ale opleiding hebben ge-volgd. Een groot deel van de installatie kan inderdaad alleen door specia-listen opgeknapt worden, zeker alles wat te maken heeft met beveili-ging. Als de bevei-ligings-systemen van de nieuw-ste generatie op een deskun-di-ge wijze worden aange-bracht, wordt ook het risico op storin-gen en valse alarmmel-dingen tot een minimum herleid. Bovendien mogen vei-ligheids-installaties volgens de wet alleen worden aange-bracht door een erkend in-stallateur.

Adressen

Vlaams Elektro Innovatiecentrum, Kleinhoefstraat 6, 2440 Geel, tel. 014/57 96 06, fax 014/57 96 11

Niet gevonden wat je zocht?

Probeer het nogmaals in onze zoekmachine.

Gerelateerde artikels