Soepele isolatiematerialen

Soepele isolatiematerialen

Isolatie, Ruwbouw

Door hun goede buigzaamheid zijn ze zeer geschikt voor een toepassing tussen de onderdelen van het dakgebinte of van een hout- of staalskelet, en dit zowel bij renovatie als bij nieuwbouw.

In het vorige nummer gaven we een overzicht van de stijve isolatiematerialen. In het tweede deel van dit dossier buigen we ons over de soepele isolatiematerialen. Die kunnen naast hun thermische prestaties ook goede resultaten op akoestisch vlak voorleggen.

Soepele isolatiematerialen worden meestal verkocht in rollen of als relatief soepele of halfstijve platen of panelen. Je kan ze met een stanleymes eenvoudig op maat snijden en bij de plaatsing kan je ze lichtjes indrukken.

We kunnen de soepele isolatiematerialen indelen in drie categorieën:

  • de producten op basis van minerale grondstoffen;
  • de producten op basis van plantaardige grondstoffen;
  • de producten op basis van dierlijke grondstoffen.

Minerale wol

Minerale wol is goedkoop en heeft goede thermische eigenschappen. Geen wonder dus dat dit in Europa het populairste isolatiemateriaal is. Het vertrekpunt voor minerale wol is gesmolten glas (glaswol) of steen (steenwol of rotswol), dat wordt gesponnen tot vezels. Die vezels worden vervolgens met een chemisch of natuurlijk bindmiddel samengeperst. Dankzij die vezelstructuur is minerale wol zeer licht en kan er veel lucht in opgeslagen worden. Dit verklaart de goede isolerende eigenschappen. Minerale wol wordt gebruikt voor de thermische isolatie van daken, muren en vloeren. Isolatie op basis van minerale wol heeft goede tot uitstekende brandwerende eigenschappen.

Plantaardige wol

Isolatie op basis van plantaardige wol bestaat in heel wat varianten (hennep, vlas, katoen, kokos…). Deze isolatiematerialen zijn echter pas echt ecologisch als de gewassen lokaal geteeld worden en weinig of geen behandelingen die de natuurlijke kwaliteit van het materiaal aantasten vragen. Plantaardige wol isoleert ongeveer even goed als minerale wol, maar de kostprijs is wel een stuk hoger. Dit verklaart meteen waarom deze isolatie niet op grote schaal toegepast wordt.

Dierlijke wol

Meestal wordt hiermee schapenwol bedoeld, maar soms ook eendenveren, ook al past de term “wol” in dat geval niet echt. Met dierlijke wol worden vooral muren en zolderruimtes geïsoleerd. De prijs per vierkante meter schrikt enigszins af en de markt blijft dan ook voorlopig zeer klein.

Goed om te weten

Elk isolatiemateriaal heeft een lambda-waarde, die aangeeft in welke mate een materiaal de warmte geleidt. Hoe lager de waarde, hoe minder warmte het materiaal geleidt en hoe beter het dus isoleert. We kunnen stellen dat de lambda-waarden van isolatiematerialen tussen 0,018 en 0,060 W/mK liggen. Op zich is een hogere (en dus “slechtere”) waarde dan het minimum geen probleem, je zal alleen een dikkere isolatielaag nodig hebben om aan de normen te voldoen.

Overzicht van de belangrijkste soepele isolatiematerialen

Glaswol

  • Samenstelling

De basis voor glaswol is zand en gerecycleerd glas (of glasgruis). Die grondstoffen worden eerst gemengd en daarna gesmolten op een temperatuur van 1.100 °C. De toevoeging van een bindmiddel zorgt voor de duurzame verbinding van de vezels. Glaswol slaat lucht op in de vezels en houdt ze daar vast, waardoor het over goede isolerende eigenschappen beschikt.

  • Vorm

Glaswol wordt verkocht in rollen of als soepele platen in verschillende diktes.

  • Lambdawaarde

0,030 tot 0,040 W/mK

  • Dichtheid

10 tot 50 kg/m3

  • Dikte

Beschikbaar in diktes vanaf 50 mm tot 240 mm

  • Brandgedrag

De grondstoffen van minerale wol zijn van nature onbrandbaar. In geval van brand zal glaswol de verspreiding van het vuur dus niet versnellen.

  • Vochtgedrag

Glaswol bederft niet, maar wordt wel snel aangetast in contact met water. In dat geval moet het meestal vervangen worden. Glaswol is in geen enkel geval geschikt voor plaatsing in een vochtig milieu.

  • Toepassingen

Glaswol wordt vooral gebruikt voor isolatie aan de binnenkant – hellende daken (tussen de kepers), vloeren (tussen de vloerbalken) of als opvulling van hout- of staalskeletten – maar ook als spouwmuurisolatie.

  • Plaatsing

Glaswol breng je het best aan met een dampscherm. Dit wapent de isolatie beter tegen vocht. Op bepaalde types glaswol wordt in de fabriek al een dampscherm aangebracht. Dit brengt een kleine meerkost met zich mee, maar versnelt wel de installatie.

Standaardglaswol irriteert de huid, de ogen en de luchtwegen. Een masker, handschoenen en beschermende kledij zijn dus aanbevolen bij plaatsing. Er bestaat echter ook een variant waarbij het chemische bindmiddel vervangen is door een bindmiddel op basis van plantaardige vezels, zonder fenol en formaldehyde. Sommige fabrikanten bieden ook platen of rollen aan die aan beide zijden bekleed zijn met een polyestervlies. Dat zorgt ervoor dat de isolatie minder irriteert en het plaatsingsgemak verbetert.

Glaswol is soepel en kan je bijgevolg licht samendrukken om onregelmatigheden in het dakgebinte of het skelet op te vullen. Te hard samendrukken gaat echter ten koste van de isolatiewaarde.

  • Milieu-impact

Glaswol gebruikt niet-hernieuwbare grondstoffen (zand, glas) en voor de productie is veel energie nodig. Met de ECOSE® technologie kan de benodigde energie echter gevoelig verlaagd worden.

  • Kostprijs

Tussen 5 en 10 euro/m2 voor een dikte van 10 cm.

Rotswol

  • Samenstelling

Rotswol is het resultaat van de combinatie van vulkanisch gesteente (basalt), klei en kalksteen die op 1.400 °C wordt gebakken. Dit mengsel wordt vervolgens herleid tot vezels die met kunststofharsen worden gebonden.

  • Vorm

Vooral in de vorm van rollen of soepele platen.

  • Lambdawaarde

0,032 tot 0,044 W/mK

  • Dichtheid

20 tot 80 kg/m3

  • Dikte

40 tot 240 mm

  • Brandgedrag

Rotswol is onbrandbaar.

  • Vochtgedrag

Rotswol bederft niet, maar heeft een lage waterdampdiffusieweerstand. Wanneer rotswol met een hoge dichtheid (in rollen bijvoorbeeld) nat wordt, neemt het water de plaats in van de lucht die voor de isolatie zorgt. Vocht heeft dus een negatieve impact op de thermische prestaties van rotswol.

  • Toepassingen

Hellende daken, binnenmuren en vloeren.

  • Plaatsing

Rotswol irriteert iets minder dan glaswol, maar bij de plaatsing zorg je toch best voor aangepaste bescherming (handschoenen, masker en beschermende kleding).

Bij plaatsing in het dakgebinte of bij skeletbouw, moet de isolatie verplicht afgewerkt worden met een dampscherm.

  • Milieu-impact

De belangrijkste grondstof van rotswol is basalt. Dat is een natuurlijk maar niet-hernieuwbaar materiaal. Het productieproces van rotswol is zeer energieverslindend.

  • Kostprijs

Tussen 10 en 15 euro/m2 voor een dikte van 10 cm.

Hennepwol

  • Samenstelling

Voor hennepwol wordt het vezelachtige gedeelte van de hennepplant gebruikt. Nadat dit mechanisch gescheiden wordt van de plant (vervezeling) wordt een organisch bindmiddel op basis van polyestervezels toegevoegd zodat een soepel, vezelachtig isolatiedeken ontstaat.

  • Vorm

Hennepwol vind je meestal in rollen of als halfstijve platen. In bulk wordt hennepwol in pure vorm verkocht (zonder hulpstoffen of bindmiddelen).

  • Lambdawaarde

0,040 tot 0,045 W/mK

  • Dichtheid

20 tot 30 kg/m3 voor de rollen; 30 tot 80 kg/m3 voor de platen

  • Dikte

45 tot 180 mm

  • Brandgedrag

Isolatie op basis van hennep is zeer ontvlambaar en helpt het vuur verspreiden. Een brandwerende bekleding is dus een noodzaak.

  • Vochtgedrag

Hennepwol kan een bepaalde hoeveelheid vocht absorberen, maar bederft bij langdurige blootstelling. Een dampscherm is dus nodig. Niet aangewezen voor de isolatie van vochtige ruimtes.

  • Toepassingen

Hellende daken, binnenmuren en vloeren.

  • Plaatsing

Om het slechte brandgedrag te compenseren en de isolatie te beschermen tegen knaagdieren en schimmel voegen sommige fabrikanten boorzout toe. In dat geval is het belangrijk je te beschermen tijdens de plaatsing.

  • Milieu-impact

Hennep is een volledig hernieuwbare grondstof en in België en Frankrijk vind je verschillende producenten. Bij het gebruik van een natuurlijk bindmiddel (zoals zetmeel) kan hennepwol op het einde van de levenscyclus gerecycleerd worden.

Kostprijs

Tussen 15 en 20 euro/m2 voor een dikte van 10 cm.

Vlaswol

  • Samenstelling

Voor de productie van vlaswol worden vlasvezels gebruikt die te kort zijn voor de textielproductie. De vezels worden gekaard en behandeld met boorzout om de isolatie bestand te maken tegen knaagdieren en schimmel.

  • Vorm

Vooral in rollen, maar ook als halfstijve platen voor tussenwanden. In bulk wordt vlaswol in pure vorm verkocht (zonder hulpstoffen of bindmiddelen).

  • Lambdawaarde

0,037 tot 0,040 W/mK

  • Dichtheid

20 tot 30 kg/m3

  • Dikte

45 tot 250 mm

  • Brandgedrag

Ontvlambaar, moet een brandvertragende behandeling krijgen.

  • Vochtgedrag

Vlas kan vocht opnemen en weer afgeven in functie van de omgevingsvochtigheid, maar bederft bij langdurige blootstelling aan vocht.

  • Toepassingen

Hellende daken, binnenmuren en vloeren.

  • Plaatsing

Een dampscherm is noodzakelijk als bescherming.

  • Milieu-impact

Net als hennep is vlas een volledig hernieuwbare grondstof waarvan verschillende producenten bestaan in België en Frankrijk. Voor de productie is weinig water en primaire energie nodig. Vlaswol kan op het einde van de levenscyclus gerecycleerd worden.

  • Kostprijs

Ongeveer 15 euro/m2 voor een dikte van 10 cm.

Schapenwol

  • Samenstelling

Aan schapenwol wordt 20 à 25 procent polyestervezels toegevoegd om te vermijden dat de platen of rollen uit elkaar vallen.

  • Vorm

In rollen, als platen of als vilt. In bulkversie wordt schapenwol in pure vorm verkocht (zonder hulpstoffen of bindmiddel).

  • Lambdawaarde

0,035 tot 0,042 W/mK

  • Dichtheid

20 tot 30 kg/m3

  • Dikte

30 tot 120 mm

  • Brandgedrag

Schapenwol is van nature goed bestand tegen vuur. Nadat de wol ontdaan is van het wolvet, vat schapenwol pas vuur vanaf 560 °C en normaal dooft het vuur vanzelf.

  • Vochtgedrag

Schapenwol gedraagt zich onder meer als vochtregulator en kan tot 30 procent van zijn eigen gewicht aan condens opnemen zonder impact op de isolerende eigenschappen.

  • Toepassingen

Hellende daken, binnenmuren en vloeren.

  • Plaatsing

Motten zijn de grootste vijanden van schapenwol. Een behandeling tegen ongedierte is dus een noodzaak, ook al wijzigt dit het ecologische karakter van dit isolatiemateriaal.

  • Milieu-impact

Hernieuwbare en eenvoudig recycleerbare grondstof. Dankzij de aanwezigheid van proteïne in de vezels kan schapenwol de lucht zuiveren door hoge concentraties aan schadelijke moleculen (formaldehydes, aldehydes…) te absorberen en weg te werken.

  • Kostprijs

Tussen 20 en 25 euro/m2 voor een dikte van 10 cm.

Alle prijzen in dit artikel zijn richtprijzen, exclusief plaatsing en btw.

Andere ecologische isolatiematerialen

Verschillende andere soepele en “ecologische” isolatiematerialen zijn ook efficiënt, maar worden nog niet echt gecommercialiseerd: stro of riet bijvoorbeeld, maar ook katoenwol of kokoswol.

Katoenwol

Isolatie op basis van katoen is beschikbaar in de vorm van platen (muurisolatie), in rollen (dak- en vloerisolatie) of als vlokken (vloerisolatie).

  • Lambdawaarde: 0,037 tot 0,042 W/mK
  • Dichtheid: 18 tot 25 kg/m3

Kokoswol

Kokosvezels zijn zeer goed bestand tegen vocht. Dit type isolatie kan je dus gebruiken in vochtige ruimtes (badkamer, keuken…). Je kan er ook holtes mee opvullen (tussen muur en raam bijvoorbeeld, ter vervanging van kunststofschuim).

  • Lambdawaarde: 0,037 tot 0,045 W/mK
  • Dichtheid: 20 tot 35 kg/m3

Dunne reflecterende isolatiematerialen: een alternatief?

Dunne reflecterende of “multireflecterende” isolatie is in België relatief onbekend, maar in Frankrijk is dit type isolatie wel populair. Het principe is gebaseerd op dat van een thermosfles: met een dunne metalen folie wordt de warmte weerkaatst.

Het basisidee van deze dunne isolatie (met een dikte van 5 tot 30 mm) is de warmteoverdracht te vertragen, enerzijds om energieverspilling in de winter te vermijden, anderzijds om oververhitting van de woning tegen te gaan in de zomer.

De meeste dunne reflecterende isolatiematerialen bestaan uit verschillende op elkaar geplaatste lagen: een reflecterende aluminiumfolie, schuim (polyethyleen of polypropyleen) en waterafstotende watten. Dankzij deze gelaagde opbouw heeft deze isolatie een impact op de drie vormen van warmteoverdracht (convectie, straling, geleiding). De reflecterende folie beperkt daarnaast de warmteverliezen door ook infraroodstraling te weerkaatsen.

In werkelijkheid zijn de onderzoekscentra veel voorzichtiger en beschouwen ze de thermische prestaties van deze dunne isolatiematerialen als matig, en veel lager dan gecommuniceerd door de fabrikanten. Deze isolatie krijgt bijgevolg geen technische goedkeuring in België. In Frankrijk hebben bepaalde typisch dunne isolatie wel een technische goedkeuring behaald, maar wel steeds in combinatie met een conventioneel isolatiemateriaal.

De warmteweerstand van dunne isolatie op zich is immers zeer laag: van 0,1 tot 1 m2K/W (ter info: in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest moet de warmteweerstand van dakisolatie minstens 4 m2K/W bedragen om in aanmerking te komen voor een premie). Het enige voordeel van deze isolatie is dan ook de prijs: 5 à 10 euro per m2. Je zal het dus vooral tegenkomen bij renovaties, als aanvulling op de bestaande isolatie wanneer er onvoldoende plaats is voor een traditioneel isolatiemateriaal.

Tekst Admon Wajnblum (Ligne Bois)

Openingsbeeld VIBE

Niet gevonden wat je zocht?

Probeer het nogmaals in onze zoekmachine.

Gerelateerde artikels