Tadelakt sensueel en subtiel

Tadelakt sensueel en subtiel

Muurbekledingen

Bijna duizend jaar geleden al versierde tadelakt badhuizen en fonteinen in Marokko. Vandaag wordt deze glanspleister ook in het Westen gebruikt. Het is een luxeproduct. Sensueel, vol subtiele kleuren, als een soort patina. En bovendien milieuvriendelijk!

Het oppervlak voelt net zo zacht aan als marmer, maar het glanst als leem. De uiteenlopende tinten, de zachte nuances doen denken aan een schilderspalet. Sinds enkele jaren heeft tadelakt duidelijk opnieuw zijn intrede gedaan in onze interieurs: steeds meer ontwerpers werken ermee, in de wereld van de binnenhuisarchitectuur is het zelfs uitgegroeid tot een heus modefenomeen.

Tadelakt laat zich best omschrijven als een traditionele bepleistering op basis van kalk, water en kleurpigmenten. Het wordt gebruikt als stijlvolle (muur)bekleding en de techniek dankt zijn succes aan de natuurlijke waterdichtheid en de zachte textuur.

Gezien de waterafstotende kwaliteiten, wordt tadelakt bij ons vooral gebruikt in badkamers. Voor de muren en de vloer, maar ook voor de badkuip, het tablet boven de wastafel en de wastafel zelf. Wie over de nodige middelen beschikt, kan dit materiaal eigenlijk overal elders in huis hanteren als decoratief element.

Van Marokko naar Europa

De techniek ontstond in het Oosten, meer bepaald in Marrakech. De Marokkanen beschouwden het materiaal toen als “het marmer van de armen” en versierden er hun badhuizen (hamams), fonteinen en andere waterpartijen mee. Maar toen de inwoners van het oude stadsdeel het centrum van de mythische stad inruilden voor meer moderne wijken, kozen ze voor andere vormen van decoratie. Een deel van de bouwvallige woningen in het stadscentrum werd ingenomen door Europeanen. Zij wilden hun huizen volgens de traditie renoveren. Op die manier maakte het Westen kennis met tadelakt en werd het materiaal naar onze contreien geëxporteerd. Het “marmer van de armen” kreeg bij ons al snel de status van een luxueuze en vrij dure bekleding. Die hoge prijzen zijn te verklaren door de noodzaak om te werken met ruwe kwaliteitsmaterialen, met name kalk uit Marrakech (zie ook kaderstukje). Bovendien vergen de artisanale technieken enorm veel tijd.

De ideale ondergrond

De ideale ondergrond voor tadelakt is vlak, stabiel, waterdicht en een beetje absorberend. In Marokko is aan al die voorwaarden voldaan, aangezien tadelakt daar muren bekleedt uit baksteen of terracotta met muurberaping (of een primaire hechtlaag). Onze moderne bouwtechnieken daarentegen zijn niet altijd zo geschikt voor deze glanspleister die, onder meer, vrij zwaar is.

Mits een goede voorbereiding van de ondergrond kan de Marokkaanse glanspleister echter ook worden aangebracht op plafonds, waterdichte gipsplaten (dubbele dikte), gewapende panelen in “Fermacell” of PSX (geëxtrudeerd polystyreen), cementplaten of cementbeton. Hout is dan weer te vermijden.

De badkuip en de wastafel in de badkamer moeten gegoten zijn, betegeld of op maat gemaakt in gecementeerd metselwerk. Kunststoffen komen niet in aanmerking.

Een artisanale techniek

Eenmaal de gekozen ondergrond van een primaire hechtlaag is voorzien, kan de glanspleister worden aangebracht volgens de traditie van de eerste Marokkaanse ambachtslui die dit tijdrovende klusje klaarden.

Op de Belgische markt bieden zich nogal wat “specialisten” in tadelakt aan. Helaas werken ze niet allemaal volgens de regels van de kunst of gebruiken ze geen originele materialen. Informeer dus grondig vooraleer je een specialist kiest! Clothilde Bernair bijvoorbeeld (zie kaderstukje) werkt al enkele jaren met tadelakt en ze gebruikt daarbij steeds oorspronkelijke technieken en ingevoerde materialen.

Clothilde Bernair vertrekt altijd van een primaire hechtlaag op basis van kalk. Daarna brengt ze met een houten raapbord een gekleurde laag aan in magere kalk uit Marrakech. Enkele uren later volgt een laag in vette kalk. Een enkele laag kan echter volstaan, op voorwaarde dat die dik en regelmatig genoeg is. Wanneer het materiaal begint uit te drogen, strijkt Clothilde het geheel glad met behulp van een polijstmachine, een rol of een stuk plastic. Een of twee dagen later wordt alles opnieuw gladgestreken met zeep op basis van olijfolie die ook in Marokko wordt gebruikt (mogelijk vervangmiddel is zwarte zeep). Alles samen wordt niet minder dan 6 kg/m2 uitgestreken. Dankzij die dikte oogt het resultaat mooi, stevig, harmonieus en regelmatig. Andere decorateurs geven dan weer de voorkeur aan andere, fijne kalksoorten, omwille van het rendement en het productieritme.

Eenmaal klaar moet het geheel nog minimaal één maand tijd hebben om te drogen. In die periode blijft de glanspleister erg kwetsbaar. De nodige voorzichtigheid is geboden, want zelfs alleen al een slecht geplaatste ladder of een verkeerde beweging van één van de arbeiders kan het oppervlak onherstelbaar beschadigen.

Tadelakt moet nadien nog regelmatig een beschermlaag krijgen om bestand te zijn tegen ons vochtig klimaat. Het onderhoud is vrij eenvoudig en is vergelijkbaar met dat van blauwe hardsteen. Eén tot twee keer per jaar moet het oppervlak worden behandeld met kleurloze vette was. Voor de rest kan het gewoon worden schoongemaakt met zwarte zeep. Vermijd wel het gebruik van agressieve producten (Cif, antikalk…). Clothilde Bernair brengt sowieso preventief een waterafstotende laag aan.

Kleuren en patina

Als het hele proces achter de rug ligt, zorgt tadelakt voor een heel aparte sfeer: van nature uit heel zacht en perfect te combineren met veel modernere materialen als hout, metaal, cementtegels…

De glanspleister op basis van natuurlijke pigmenten kan worden aangebracht in de meest uiteenlopende tinten: geel en crèmekleurig, grijs en blauw, oker… Het is evenwel raadzaam om op voorhand testers te gebruiken, want sommige (metaal)pigmenten zijn misschien niet bestand tegen het chemische proces waaraan ze worden blootgesteld. Dieprood, bijvoorbeeld, kan onder invloed van de chloor die in een zwembad wordt gebruikt, resulteren in pastelroze of zelfs groen.

We moeten goed beseffen dat tadelakt in de eerste plaats een natuurlijk en artisanaal materiaal is. Uiteraard heeft dat zijn prijs, maar dat betekent niet dat het resultaat er net zo “perfect” uitziet als bij een industrieel product. Het is een levend materiaal dat van kleur kan veranderen. Tadelakt kan barstjes of scheuren gaan vertonen (zonder afbreuk te doen aan de waterdichtheid van de bepleistering). Het is evenmin schokbestendig, zeker niet op de uiteinden. En herstellingen blijven altijd zichtbaar… Toch is het precies de invloed van de tand des tijds, de wijzigingen die het materiaal in de loop der jaren ondergaat, die deze eeuwenoude techniek zo veelzijdig maakt. Tadelakt heeft niet voor niets een stevig plaatsje veroverd in de interieurs van het derde millennium!

Fanny Bouvry

 

Niet gevonden wat je zocht?

Probeer het nogmaals in onze zoekmachine.

Gerelateerde artikels