Waarom oude bouwmaterialen hergebruiken?

Bouwmethodes

Bouwen met recuperatiemateriaal is duidelijk van alle tijden. Al gebeurt dat vandaag wel met heel veel respect voor het verleden.

In de middeleeuwen gebruikten de inwoners van Caïro de dekplaten van de piramides om er hun huizen mee te bouwen. En wanneer de grote renaissancepausen een nieuwe kerk of een paleis wilden bouwen, haalden ze het nodige marmer gewoon van een Romeins monument. Bouwen met recuperatiemateriaal is duidelijk van alle tijden! Al gebeurt dat vandaag wel met heel veel respect voor het verleden.

Bij renovaties is het dikwijls aangewezen om bestaande bouwmaterialen opnieuw te gebruiken. Hoe ouder het te renoveren gebouw, hoe vanzelfsprekender dat is. Maar ook in een nieuwbouw kan je oude bouwmaterialen hergebruiken. Naast oud en nieuw bestaat er nog een derde mogelijkheid: gebruik van nieuw materiaal dat op kunstmatige wijze een oud uitzicht kreeg. Dat laatste is de jongste jaren aan een sterke opmars bezig.

Waarom recuperatiemateriaal?

Soms kiest men om historische redenen voor recuperatiemateriaal, soms omwille van de uitstraling ervan. Maar dat geldt net zo goed voor kunstmatig verouderde materialen. Soms is het historisch materiaal niet meer beschikbaar en is men, vooral bij renovaties, dus wel gedwongen om nieuwe materialen met een oud uitzicht te gebruiken.

“Onze mensen hebben een zestal vaste adressen, waar we oude bouwmaterialen aankopen,” legt Bart Frijters (Renotec, Geel) uit. Zijn bedrijf voert heel wat renovatieprojecten uit. “Het hedendaagse gamma aan bakstenen is veel groter dan vroeger, maar de formaten zijn gewijzigd. Daarom gebruiken we voor 95 % recuperatiemateriaal. Papensteen werd in de negentiende eeuw veel gebruikt en is nog gemakkelijk terug te vinden. Maar we renoveren momenteel een villa uit 1936 en de specifieke steen die toen voor de bouw gebruikt werd, is eerder zeldzaam. En de hoeveelheid die we nodig hebben, is te klein om dezelfde steen nieuw te laten bakken. Dat is wel het geval voor bijvoorbeeld de restauratie van het fort van Mortsel, waar het wel de moeite waard is om alleen voor dat project opnieuw stenen te bakken volgens het oude procédé. In kleinere renovatieprojecten kunnen we veelal wat oude stenen gebruiken uit binnenwanden, die na afwerking niet zichtbaar blijven.”

De prijzen

Nieuwe materialen zijn doorgaans goedkoper dan oude of kunstmatig verouderde materialen. Wat het prijsverschil tussen die laatste twee betreft bestaat er evenwel geen vaste regel. Veel hangt af van hoe exclusief het materiaal is.

“Wie oude materialen kiest voor een nieuwbouw, hecht veel belang aan de charme, de authenticiteit en de uitstraling,” stelt Yves Sylverans (Kempische Bouwmaterialen, Turnhout) vast. “Bij kunstmatig verouderde materialen blijft het aspect ‘kunstmatig’ altijd zichtbaar. Nieuwe materialen werken doorgaans wel vlotter voor de architect (vaste formaten) en voor de metselaars (makkelijk in gebruik). Slechts af en toe geldt dat ook voor de bewoner. Momenteel zijn de oude, typisch Belgische keukengootstenen weer helemaal in. Vroeger stonden daar kommen en kannen in en was de bak zelf niet diep. Laat je een nieuwe gootsteen kappen, dan kan je best voor een dieper bekken kiezen.”

De trends

“De vraag naar oude materialen volgt de trends. Momenteel is de vraag eigenlijk groter dan het aanbod. Dat heeft veel te maken met de sterke opmars van de loft en de talrijke restauratieprojecten. Op zeker ogenblik bereikte de bouw van fermettes en hacienda’s een piek, wat zich weerspiegelde in de vraag naar specifieke bouwmaterialen voor fermettes en hacienda’s. Op dit ogenblik is de pastoriewoning populair en is er een grote vraag naar rode baksteen. Moeilijk te vinden materialen zijn die uit de art nouveau en art deco. Want uit die periode wordt er weinig afgebroken en komt er dus niet veel recuperatiemateriaal op de markt,” aldus Yves Sylverans.

Via internet

“Mijn schoonste vondst, na dagen zoekwerk en omzetten van hopen steen en gruis, was een witstenen deuromlijsting, uit Rubens’ tijd of vroeger, en een witstenen parel van een schoorsteen, met fraai zestiende-eeuws Gotisch profiel en voetje.” In zijn ‘Geschiedenis van ons huis’ vertelde Jozef Weyns, de stichter van Bokrijk, in 1954 over zijn zoektocht naar allerlei oude bouwmaterialen en meubelen om er zijn eigen woning mee te bouwen en in te richten.

“Tegenwoordig gaat het er nog zelden zo romantisch aan toe,” getuigt Yves Sylverans. “Het plezier van de zoektocht behoort tot het verleden. Wie het geld heeft om exclusieve oude materialen te gebruiken, heeft niet de tijd om ze zelf te zoeken. Wij gaan ook niet echt op speurtocht, we volgen de markt. Vroeger kregen we soms een half jaar de tijd om iets te vinden, tegenwoordig is het allemaal dringend te leveren. Het zoeken door particulieren gebeurt wel op een andere manier. Ze gaan zelf niet meer op tocht, maar gebruiken steeds meer het internet.”

Recuperatie troef

Niet alleen natuur- en baksteen en houten balken worden graag gerecupereerd. Ook tegels, parket en zelfs glaswerk worden soms hergebruikt. Aannemer Hubert Knuyt (Borsbeek): “Bij tegelvloeren gaat het niet noodzakelijk om mooie vloeren, maar om hun kwaliteit. Soms kost het te veel moeite om ze te recupereren. Bij parket speelt de manier waarop het ooit werd aangelegd, een belangrijke rol. Werd het parket op een laag pek gelegd, dan moet die pek van de latten worden geschraapt. Sierglaswerk is geen probleem, zelfs al ontbreken er enkele stukjes. Een hedendaagse kunstglazenier kan die gaten met de juiste kleuren weer invullen.” Knuyt raadt aan om niet op eigen houtje om het even wat te willen recupereren. “Laat één en ander aan een vakman over. Vergeet niet dat er ook in het verleden een eerste en tweede keuze bestond in bouwmaterialen.”

Bij afbraakwerken wordt steeds minder weggegooid, omdat men zich steeds meer bewust wordt van de waarde van oude materialen. Sommige dingen worden nochtans gemakkelijk over het hoofd gezien. Een tip van specialist Knuyt: “Let maar goed op de sierlijke kachels van weleer.”

Koen Mortelmans

Extra

Over houten balken

Oude, doorhangende balken, met uitsparingen die een verleden in een andere constructie verraden: ze zijn erg populair, meer nog in horecazaken dan in privé-woningen. Vakmensen hebben er hun bedenkingen bij. “Toen die balken eeuwen geleden voor een nieuwbouw gebruikt werden, wilden de opdrachtgevers een kaarsrecht plafond, geen doorgebogen constructie,” vertelt Hubert Knuyt . “Geen enkele balk komt kaarsrecht uit een oud gebouw. Gelukkig is het perfect mogelijk een doorgebogen balk zo bij te zagen en bij te schaven dat je weer een kaarsrecht exemplaar bekomt, zonder uitsparingen. Een doorgebogen oude moederbalk kan je in heel wat mooie kleinere balken verzagen.” Een groter probleem is het verwijderen van de oude nagels. Weinig ateliers zijn daartoe in staat en als het manueel moet gebeuren, is het een uiterst tijdrovend werkje.

In oude stadscentra komen bij afbraak nog af en toe eeuwenoude eiken balken tevoorschijn. Bij verrassing, want in hun tijd waren ze vaak met een okerkleurige verf overschilderd. Het gebruik van eik werd indertijd belast en alleen wie echt wilde uitpakken met zijn rijkdom, liet de eiken balken gewoon bloot en onbehandeld…

Opgelet met spoorwegliggers

Einde vorige eeuw was het een tijdje de mode om de houten spoorwegliggers (biels), die toen vervangen werden door beton, te recupereren. Zolang ze gebruikt worden in de tuin, is er geen vuiltje aan de lucht. Maar gebruik dergelijke liggers nooit als schoorsteenbalk. Door de warmte kunnen de stoffen, waarmee ze behandeld werden om hun oorspronkelijke taak aan te kunnen, weer vrij. Bovendien kan een balk die zo lang in open lucht gelegen heeft, binnen een bizar krimpgedrag vertonen.

Niet gevonden wat je zocht?

Probeer het nogmaals in onze zoekmachine.

Gerelateerde artikels